Rekordowy Voyager

[#Jacek Waszczuk#]

SAMOLOT REKORDOWY RAF VOYAGER

pewnego dnia w końcu 1980 roku podczas lunchu w gronie rodzinnym Dick RUTAN stwierdził iż w lotnictwie obecnie prawdziwym wyzwaniem było by wykonanie przelotu dookoła świata bez lądowania i tankowania w powietrzu. Brat Burt RUTAN stwierdził wtedy iż teoretycznie jest możliwe skonstruowanie samolotu pod warunkiem spełnienia specjalnych warunków. Tamten obiad miał swój dalszy oddźwięk. W lutym następnego roku Burt przystąpił do pracy nad samolotem o wiele mówiącej nazwie Voyager (podróżnik) i już latem 1982 roku rozpoczęto budowę prototypu.

Skąd się wzięli bracia Rutan, dziś przez wielu porównywani osiągnięciami z braćmi Wright. Burt Rutan a właściwie Elbert L. „Burt” Rutan urodził się 17 czerwca 1943 roku w Dinuba (Kalifornia) jako chłopak zainteresował się lotnictwem i już mając 16 lat zasiadł po raz pierwszy za sterami samolotu. Pasję połączył z nauką i w 1965 roku otrzymał licencjat na Politechnice Kalifornijskiej. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę jako inżynier lotniczy w Siłach Powietrznych USA i prawie przez cały okres pracy w sektorze państwowym zatrudniony był w znanej wszystkim bazie Edwards. Praca nie przeszkadzała w dalszych studiach. Studiował dalej na kilku uczelniach otrzymując między innymi licencjat z ekonomi, a także tytuł doktorski na Politechnice Kalifornijskiej. W ostatnich latach wiele amerykańskich uczelni technicznych przydzieliło mu tytuły honoris causa. W 1968 roku Rutan założył własną wytwórnię lotniczą RAF (Rutan Aircraft Faktory) projektował w niej niewielkie samoloty do samodzielnej budowy lub sprzedawał elementy, tak zwane „kity” do samodzielnego montażu. Cechą szczególna Rutana było zastosowania praktycznie w całej konstrukcji kompozytów oraz nietypowe układy aerodynamiczne. Przez kilka lat prowadził firmę nie jako na pół etatu kontynuując prace w sektorze państwowym. W 1974 roku musiał się zwolnić z etatu i jedynym miejscem pracy stała się własna firma. W okresie gdy istniała wytwórnia RAF największą popularność zdobyły samoloty VariEze oraz rekordowy Long Eze, oba w układzie kaczki.

Starszy Brat Burta Richard „Dick” Rutan również pasjonował się lotnictwem. Urodził się w 1938 roku. Latem 1954 roku (mając szesnaście lat) zdobył, prawo jazdy i po kilku tygodniach zdobył dyplom pilota. Mając 19 lat wstąpił do Szkoły kadetów Sił Powietrznych USA po której otrzymał stopień podporucznika USAAF oraz pierwszy stopień naukowy Uniwersytetu Technicznego. Pozostał w wojsku. Podczas wojny wietnamskiej wykonał 325 lotów bojowych, podczas jednego z lotów zestrzelony musiał się katapultować nad terenem wietkongu, nie dał się złapać, powrócił do własnej jednostki. Wielokrotnie odznaczany między innymi Srebrną Gwiazdą, DFC (pięciokrotnie) Medalem Lotniczym (szesnaście razy!!!) w 1978 roku odszedł do cywila i związał się z firma lotnicza brata gdzie zatrudnił się jako pilot oblatywacz.

Ale wracając do pomysłu o locie dookoła ziemi bez lądowania i tankowania. Rodzeństwo Rutan miało pewne zasoby gotówki ale prywatne finansowanie takiego wyczynu wymagało znacznie większych funduszy. W związku z tym przyszła załoga Voyagera Dick Rutan (pierwszy pilot) i Jeana Yeager (drugi pilot, prywatnie córka pogromcy bariery dźwięku <YEAGERA>) wspólnie założyli w marcu 1981 roku firmę Voyager Aircraft Inc. Całe przedsięwzięcie patrząc na nie z boku wydawało się kompletną niedorzecznością. Dotychczasowy rekord zasięgu samolotu wynosił 20 168 km i był ustanowiony w 1963 roku przez samolot BOEING B-52, obecnie należało uzyskać wynik o około 100% lepszy. Problemem było przekonanie sponsorów o słuszności założeń. Mimo iż Rutan posiadał już duże doświadczenie w konstruowaniu samolotów kompozytowych w tej ekstremalnej sytuacji wchodzono na grunt na którym jeszcze nikt nie stąpał. 22 czerwca 1984 roku gotowy samolot Voyager wykonał pierwszy lot trwający 30 minut. FAI określiła iż przelot dookoła świata powinien wynosić co najmniej 36787 km (czyli mieścić się między zwrotnikami Raka i Koziorożca.) Burt RUTAN zdawał sobie sprawę iż dla osiągnięcia sukcesu należy liczyć się niespodziewanymi komplikacjami, przeciwnymi wiatrami, nieprzewidzianymi zmianami kursu, dlatego Voyager posiadał teoretyczny zasięg 43 928 km

Kolejną ciekawostką było to iż samolot nigdy nie przeszedł statycznych prób wytrzymałościowych, nigdy nie wykonano startu z pełnym obciążeniem konstrukcji. Na wszelkie zapytania i niepokoje Burt Rutan polegając na intuicji i doświadczeniu zbywał twierdzeniem iż jest to strata czasu i pieniędzy. Nawet po latach pytany o ryzyko cały czas odpowiadał że cały czas wieżył w słuszność założeń i porażka nie była brana pod uwagę.

Wreszcie nadszedł dzień rekordowego lotu, skrzydła napełnione paliwem do końca tak się wygięły że końcówki oparły się o płytę lotniska. Start nastąpił 14 grudnia z bazy EDWARDS olbrzymimią zaletą bazy był pas startowy długi przeszło 4 km. Start, dopiero przy końcu rozbiegu skrzydła uniosły się do góry i samolot wolno wystartował po rozbiegu 4328 m. Końcówki skrzydeł wleczone 3 km po betonowej powierzchni z coraz większą prędkością doznały uszkodzeń i zaraz po oderwaniu się od ziemi od skrzydła urwała się jedna z końcówek z wingletem. Pierwszy problem samolot stał się nie symetryczny i zaczął ściągać na jedną stronę. Cały lot z taki obciążeniem był niemożliwy. Po lekkim nabraniu wysokości jest pomysł co zrobić. Dick słusznie pomyślał iż drugi winglet pewnie trzyma się na strzępkach konstrukcji z szybko powinien odpaść. Wykonał lekki ślizg na jego stronę i stało się to czego oczekiwano element odpadł jak i ten wcześniejszy. Symetryczność samolotu wróciła do normy, jeszcze tylko oględziny skzydeł z lecącego obok samolotu ocena sytuacji i decyzja skrzydło jest OK. Można lecieć do celu. Opieka meteorologiczna przelotu pozwoliła uniknąć tajfunu Marge 16 grudnia, mimo nadłożenia drogi samolot leciał do celu. 23 grudnia 1986 roku załoga po locie trwającym 9 dni 3 minuty 44 sekundy lądowała na lotnisku startu. Mimo iż Voyager przeleciał po trasie łamanej 42 934 km oficjalnie zmierzony dystans w locie po obwodzie wyniósł 40 212 km, co ciekawe jednym lotem poprawiono rekord lotu w linii prostej oraz rekord zasięgu po trasie zamkniętej.

Po locie samolot nie wystartował już ani razu, był wystawiony na lotnisku w Moyave następnie podczas salonu lotniczego w Paryżu, ostatecznie trafił do Sithsonian Institution w National Air and Space Museum w Waszyngton DC. Burt Rutan, Dick Rutan i Yeana Yeager zostali odznaczeni przez Prezydenta Ronalda Reagana medalami „Presidental Citizens Medal” we wcześniejszej historii Stanów Zjednoczonych tylko 16 osób było udekorowanych tym medalem.

KONSTRUKCJA skorupowa wykonana z laminatu węglowego z zastosowaniem elementów z laminatu epoksydowo-szklano-kevlarowego. Wypełnienia elementów mniej obciążonych wykonano z Nomexu lub balsy. Niewielka kabina pilotów umożliwiała pilotaż lub sen na zmianę, na skrzydłach lotki i klapy. Większość objętości skrzydeł i belek kadłubowych wypełniono paliwem. Podwozie trójkołowe chowane w locie.

NAPĘD dwa silnik tłokowe rzędowe Lycoming przedni o mocy 250 kM, tylny silnik o mocy 200 kM. Start następował na obu silnikach, po nabraniu pułapu przelotowego jeden silnik zatrzymywano i cały lot odbywał się na jednym silniku, śmigła drewniane o nastawnym skoku z możliwością ustawienia w chorągiewkę.

DANE Voyager

rozpiętość m 33,77
długość m 9,9
wysokość m 3,14
powierzchnia nośna m&sup2; 39,39
masa własna kg 843 (masa własna to 16,5% masy całkowitej!!!)
masa paliwa kg 4052
masa całkowita kg 5137
prędkość przelotowa maksymalna km/h 240
prędkość przelotowa minimalna km/h 130
pułap przelotowy m 3000
czas lotu dni 9
zasięg teoretyczny km 43 928

Dla wielu taki sukces konstruktora było by ukoronowaniem życia. Dla Burta Rutana była to dopiero przygrywka do następnych wyczynów...

Inną ciekawostką było to iż przez większość lotu za sterami siedział Rutan, Jeana pilotował mniej niż 30% czasu. Lot wykazał jak ciężko może wpływać taki wyczyn na psychikę załogi. Spędzenie przeszło tygodnia w bardzo ciasnej kabinie samolotu dwojga pilotów spowodowało iż skutecznie się skłócili. Czy teraz się odzywają do siebie, nie wiem


Voyager podczas jednego z lotów próbnych


Podczas lotu rekordowego z ułamanymi końcówkami skrzydeł